گزینش گیاه میزبان توسط حشرات
گزينش گياه ميزبان توسط حشرات
گزينش گياه ميزبان توسط حشرات گياهخوار يك فرايند پيچيده بوده و دربرگيرندهي اثرات پياپي پيامرسانهاي شيميايي (مواد سميوكميكال يا Semiochemicals) توليدي توسط گياهان بر روي رفتار حشره از طريق تاثير بر ميزبانيابي، تغذيه، تخمريزي و نشوونماي آن ميباشد. در اين فرايند، مواد سميوكميكال رفتار حشره را به يكي از اشكال زير تحت تاثير قرار ميدهند:
آلومونها (Allomones؛ اين تركيبات به نفع توليدكننده (گياه) و به ضرر دريافتكننده (گياهخوار) هستند):
دوركنندهها (Repellents)- حشرات را از گياه دور مينمايند.
برانگيزانندهها (Excitants)- موجب شروع تحركات يا تسريع آنها ميشوند.
بازدارندهها (Suppressants)- از جويدن يا سوراخ كردن جلوگيري ميكنند.
مانعشوندهها (Deterrents)- مانع تغذيه و تخمريزي ميشوند.
آنتيبيوتيكها (پادزيها)- نشوونماي عادي را مختل ميكنند.
آنتيزنوتيكها (Antixenotics)- ميزبانگزيني عادي را مختل ميكنند.
كايرومونها (Kairomones؛ اين تركيبات به ضرر توليدكننده (گياه) و به نفع دريافتكننده (گياهخوار) هستند):
جلبكنندهها (Attractants)- حشرات را به سمت گياهان هدايت مينمايند.
متوقفكنندهها (Arrestants)- تحركات حشره را كند يا متوقف ميكنند.
برانگيزانندهها- باعث جويدن، سوراخ كردن و تخمريزي ميشوند.
كايرومون برگرفته از كلمهي يوناني Kairos به معني فرصتطلبي ميباشد. سينومونها ((Synomones تركيباتي هستند كه هم به توليدكننده و هم به دريافتكننده سود ميرسانند، مانند تركيبات فراري كه زنبوران گردهافشان را به سمت گلها جلب ميكنند. در اين حالت، گياهان از گردهافشاني شدن، و زنبوران از به دست آوردن شهد و گرده سود ميبرند.
برخي از رفتارهاي ميزبانگزيني شناسايي شده در حشرات به شرح زير ميباشند:
الف- حشرات چندخواري (Polyphagous) مانند ملخهاي معمولي (Grasshoppers) و ملخهاي مهاجر (Locusts) (از راستهي راستبالان و خانوادهي Locustidae) كه هدايت شدن آنها به سمت گياهان غذايي با استفاده از نورگرايي و بادگرايي (Anemotaxis) و مواد فرار برگهاي سبز (Green leaf volatiles) كه نقش كليدي در شناسايي گياه دارند، صورت ميگيرد. پذيرش گياه ميزبان در نتيجهي اثر چندين نوع محرك تغذيهاي عمومي نظير قندها، اسيدهاي آمينه، چربيها و ويتامينها تحقق مييابد. تخمريزي يك عمل غيرانتخابي است.
ب- حشرات چندخواري مانند شتهها و سفيدبالكها (جوربالان) يا تريپسها (بالريشكداران) كه به وسيلهي انعكاسهاي طيفي سبز، زرد، و نارنجي به سمت گياه هدايت ميگردند و براي تغذيه و تخمريزي توسط قندها و اسيدهاي آمينه (كه با فروبردن استيلهها به وجود آنها پي ميبرند)، متوقف و برانگيخته ميشوند.
ج- حشرات چندخوار محدودي (Oligophagous) مانند سوسكهاي ريشهخوار (Rootworm beetles) (از راستهي سختبالپوشان و خانوادهي Chrysomelidae) كه لاروها و حشرات كامل از نظر زيستگاه و ترجيحات ميزباني داراي تفاوتهاي بسياري هستند. جلبكنندههاي فنيل پروپانوئيدي و متوقفكنندههاي ترپنوئيدي ويژه، تعيينكنندهي ترجيحات غذايي حشرات كامل هستند اما تخمريزي امري غيرانتخابي بوده و تخمها روي بسترههاي (Substrates) غيرگياهي قرار داده ميشوند.
د- حشرات چندخوار محدودي مانند سوسك كلرادوي سيبزميني (از راستهي سختبالپوشان و خانوادهي Chrysomelidae) و كرمهاي شاخدار توتون و گوجهفرنگي (از راستهي بالپولكداران و خانوادهي Sphingidae) كه محدود به گياهان تيرهي بادنجانيان (Solanaceae) ميباشند. ميزبانيابي احتمالاً از طريق رفتار بادگرايي كه در اثر مواد فرار برگ سبز برانگيخته ميشود، صورت ميگيرد و گيرندههاي شيميايي تماسي آلكالوئيدهاي Nicotine و Solanidin، كه معمولاً از مانعشوندههاي تغذيهاي به شمار ميروند، پذيرش ميزبان و انجام تخمريزي را توجيه مينمايند.
ﻫ- حشرات چندخوار محدودي مانند Pieris، Plutella و Autographa (از بالپولكداران)، Phaedon و Phyllotreta (از سختبالپوشان) و Brevicoryne (از جوربالان) كه در اثر خواص جلبكنندگي، متوقفكنندگي و تحريككنندگي Sinigrin و گلوكوزينولاتهاي وابسته و متابوليتهاي فرار آليلايزوتيوسيانات، از نقطه نظر تخمريزي و ميزباني به گياهان تيرهي چليپائيان (Cruciferae) محدود ميباشند. اين كايرومونها براي لاروها محركهاي تغذيهاي به شمار ميروند.
حشرات را از نظر تعداد ميزبانهايشان ميتوان به حشرات تكخوار (Monophagous)،حشرات كمخوار (Stenophagous)، حشرات چندخوار محدود (Oligophagous)، و حشرات چندخوار (Polyphagous) تقسيم نمود.